|
 |
« : 09 Aralık 2009 » |
|
Asit
Asitler, suyla hidrojen iyonları üreten hidrojen bileşimleridir.Hidrojen iyonları çözeltiyi asidik yapar. Asitler turnusol kağıdınakırmızı renk verir. Eski Türkçe'de hamız, ve bazı kaynaklarda da ekşitdenir.
Gıdaların çoğu asit içerir. Limonda sitrik asit, sirkede ise asetikasit bulunur. Farklı asitler, limona, sirkeye, ekşi elmaya ve şerbetekeskin tadını verir. Aküler, sülfürik asit; midedeki sindirim sıvıları,hidroklorik asit içerir. Asitler, suda eridiğinde hidrojen iyonları(H+) üreten madde çözeltileridir. Asit maddelerin çoğu, saf katılar,sıvılar ya da gazlar olarak bulunsa da, sadece suda eridiğinde asitgibi tepki verir.
Asit tepkimeleri
Asitler, gösterge adı verilen özel bir boya eklenerek tespitedilmektedir. Örneğin, turnusol kağıdı asidik çözeltilerde mavidenkırmızıya dönen bir gösterge boyası içerir. Asitlerin çoğu, çinko vemagnezyum gibi metallerle karıştığında, hidrojen gazı üretir. Diğer birtest ise, asidi sodyum bikarbonatla (NaHCO3) karıştırarak uygulanır.Güçlü asitler, karbondioksit gazı üretirken karışım köpürür.
Asit türleri
Asitler başlıca iki grupta toplanabilirler:
İnorganik asitler
Minerallerden ve metal olmayan maddelerden yapılan asitlere, inorganikasitler adı verilir. Yaygın inorganik asitler arasında, sülfürik asit(H2SO4), hidrojen klorür (HCl), nitrik asit ve fosforik asit (H3PO4)yer alır. Endüstri her yıl bu asitlerden milyonlarca üretir. Bunlarplastik, lif, gübre, boya kimyasallarının yapımında kullanılır.Konsantre inorganik asitler çok aşındırıcıdır. Cilde zarar verebilir vediğer metallerin içinde hızla eriyebilirler. Hidroflorik asit (HF),camın yapısını bozarken diğer inorganik asitler cam için tehlikelideğildir.
Organik asitler
Bitkiler ve hayvanlar, organik asitler adı verilen çeşitli asidikkarbon bileşimleri üretir. Bunların çoğu zararsızdır; meyveler ve diğeryiyeceklere tat verir. Organik asitler yapıları karbon iskeletinedayalı asitlerdir. Formik, asetik, propiyonik, bütirik, fumarik,sorbik, sitrik ve malik asit gibi asitler ve bunların tuzları başlıcaorganik asitlerdir. Doğada saf olarak bitkisel ve hayvansal organizmadabulunabilirler ve ayrıca doğal yollardan elde edilebilirler. Hayvanvücudunda kullanılıp, metabolize olduktan sonra karbondioksit ve suyaokside olurlar. Dolayısıyla canlı organizma için herhangi bir sağlıksorunu yada bir risk oluşturabilecek hiçbir kalıntı bırakmazlar. Buözellikleri nedeniyle organik asitler,kâr büyütme faktörlerinin hayvanbeslemede kullanımının yasaklanmasından sonra antibiyotiklerin yerinialabilecek çok güçlü bir alternatif olması nedeniyle günümüzde büyükbir popülarite kazanmışlardır.
Asitlerin özellikleri
Tatları ekşidir.
Sulu çözeltileri elektirik akımını iletir.
PH cetvelinde 0 ile 7 arasındadır.
Mavi turnusol kağıdının rengini kırmızıya çevirirler.
Metallerle tepkimeye girerek tuz+H2 çıkartırlar.
Suda çözündükleri zamanki iyonlaşma miktarlarına göre:
Kuvvetli (tamamen iyonlaşan)asitler (örnCl)
Zayıf (tamamen iyonlaşamayan) asitler (örn:CH3COOH) olmak üzere ikiye ayrılırlar.
Bazı asitler ve kullanıldıkları yerler
Formik Asit : Karıncada bulunan asittir.
Asetik asit : Sirkelerde bulunan asittir.
Malik Asit : Elmada bulunur.
Laktik Asit : Yoğurtta bulunan asittir.
Sitrik Asit : Limonda bulunur.
Tartarik Asit: Üzümde bulunur.
Bütirik Asit : Tereyağında bulunur.
Karbonik Asit: Gazozda bulunur.
Oleik Asit : Zeytinyağında bulunur.
Baz
Baz, suda iyonlaştıklarında ortama OH- (hidroksit) iyonu ve elektron çifti verebilen maddelere verilen isimdir.
Genel özellikleri
Sulu çözeltilerinde OH-iyonu verirler.
Tatları acıdır.
Sudaki çözeltilerielektriği iletir.
PH cetvelinde 7 ile 14 arasındadır.
Turnusol kağıdını kırmızı renkten mavi renge çevirirler.
Amfoter metallerle H2 gazı açığa çıkarırlar.
Ele kayganlık hissi verir.
Suda iyonlaşabilirler.
mavi renk yaparlar
Bazların kullanıldığı yerler
Sodyum hidroksit (NaOH): Sabun, lavabo açıcı.
Potasyum hidroksit (KOH): Arap sabunu, sıvı sabun, şampuan.
Kalsiyum hidroksit (CaOH2): Sıva ve harç.
Alüminyum hidroksit (ALOH3): Deodorantlar.
Magnezyum hidroksit (MgOH2): antiasit.
Amonyak (NH3): Ev temizlik malzemesi, gübre, patlayıcı madde.
Asit ve bazlar birleşerek birbirlerini nötralleştirip su verir.
Diğer bir tanıma göre asitler proton veren, bazlar ise proton alan maddelerdir.
Yukarıdaki tepkimede HCl, proton verdiğine göre asit, H2O ise protonaldığına göre bazdır. HCl ve H2O arasındaki tepkime sonucunda konjügeasit ve bazlar oluşur. Ancak H+ iyonunun suda serbest halde bulunmasıolası değildir. Su molekülleriyle sarılması beklenir. Yaklaşık dokuz sumolekülüyle sarılan H+ iyonu, bunlardan birisi ile de sıkıca bağlanır.Dolayısıyla suda, H+ yerine daima H3O iyonundan söz etmek gerekir ve buiyona hidronyum iyonu denir. Arrhenius� a göre baz olması beklenmeyenamonyak çözeltisi bu tanıma göre bazdır, bu da aşağıdaki tepkime ileverilebilir.
NH3 + H2O NH4+ + OH-
baz(1) asit(2) konjüge konjüge
asit(1) baz(2)
Yukarıdaki tepkimeye bakacak olursak, NH3 proton aldığı için baz, H2Oise proton verdiği için asittir. Aynı zamanda NH4, NH3 ün konjügeasidi, OH- ise H2O nun konjüge bazıdır..
HCl ve NH3 örnekleriyle reaksiyona giren su molekülü, HCl�ye karşı bazolarak (proton alan), NH3� e karşı ise su asit olarak (proton veren)davranmaktadır. Buda su molekülünün reaksiyona girdiği maddeye göreasit veya baz olarak davrandığını gösterir. Bu tür maddelere amfiprotikmaddeler denir.
Amfiprotik maddelere örnek olarak H2O, ROH, HCO3-, H2PO4-, HPO42- verilebilir.
Lewis� e göre ise asit elektron çifti alan, baz ise elektron çiftiverebilen maddedir. Baz grubuna genellikle elektron verebilen oksijenveya azot içeren maddeler girer. Diğer taraftan hidrojen içermeyenmaddeler asit olabilir. Örneğin bor triflorür, BF3, bir asittir, çünküelektron eksikliği vardır ve bunu tamamlamak ister. Öte yandan NH3 veyadiğer azotlu maddelerde ortaklanmamış elektron çiftleri bulunur,dolayısıyla bazdır.
TUZ
Tuzun kullanıldığı önemli yerler
.Insan gıdası
.Hayvan beslenmesi
.Kimya ve diğer sanayiler
.Karayollarının kara ve buza karsı tuzlanmasıdır.
Tuz, kimyada, bir asitle bir bazın tepkimeye girmesi neticesindemeydana gelen madde. Tuz bazdaki artı yüklü iyonla asitteki eksi yüklüiyondan meydana gelir. Asitle baz arasındaki tepkime nötrleşmetepkimesi olup bu esnada tuz ve su ortaya çıkar. Erimiş tuz veyaçözelti halindeki tuzların çoğu eksi ile artı yüklü iyonlarına ayrışırve elektriği iletir. Tuz adı ayrıca sofra tuzu veya sodyum klorür(NaCl) için de kullanılır.
Tuz çeşitleri
Tuzları çeşitli şekilde sınıflandırmak mümkündür. Sınıflandırmanınbirisi tuzun bünyesinde OH- veya H+ iyonunun olup olmayışına bağlıolandır. Bu sınıflandırmada tuzlar normal, asidik ve bazik tuzlarşeklinde sınıflandırılır. Normal tuz; tam nötralleşme ürünü olup,meydana getirici asit ve baz kuvvet olarak birbirine denktir. NaCl,NH4Cl, Na2SO4, Na2CO3, Na3PO4 ve Ca3(PO4)2 birer normal tuzdur.
Asidik tuzlar
Asidik tuzlar, tuzun bünyesinde bir veya daha çok proton vardır. Sudaçözündükleri zaman bünyelerindeki protonu vererek ortamı asidik yapar.NaH CO3, NaH2PO4, Na2H PO4 ve NaHSO4 birer asidik tuzdur.
Bazik tuzlar
Bazik tuzlar, bünyelerinde en az bir OH iyonu bulunduran tuzlardır.Suda çözündükleri zaman ortamı bazik yaparlar. Pb(OH)Cl, Sn(OH)Cl veAl(OH)2Cl�de olduğu gibi. Diğer sınıflandırma metodunda ise, basit,çift ve kompleks tuzlar şeklinde sınıflandırılır. NaCl, NaHCO3 ve Pb(OH)Cl gibi tuzlar basit tuzlardır.
Çift tuzlar
Çift tuzlar iki basit tuzdan meydana gelen tuzlardır. Bunlar sudaçözündükleri zaman kendilerini meydana getiren iyonlara ayrışır. Şaplarda çift tuzlar sınıfına girer. Na Al(SO4)2 ve NH4Cr(SO4)2 birer çifttuzdur. Kompleks tuzlar, asit kökü aynı olan iki basit tuzun komplekskök vererek meydana getirdiği tuzlardır.
K4Fe(CN)6, K3Fe(CN)6, birer kompleks tuzdur. Bunlar suda çözündüklerizaman kendini meydana getiren tuzların iyonlarına ayrışmazlar.
Tuzlar, önce metalin ismi, sonra asidin kökü söylenerek adlandırılır.Na2SO4 = sodyum sülfat, KCl= potasyum klorür, KHCO3 = potasyum hidrojenkarbonat (potasyum bikarbonat) gibi.
Bazı tuzlar, kuvvetli asit ve zayıf bazdan veya kuvvetli baz ve zayıfasitten meydana gelmiştir. Bu tuzlar suda çözündükleri zaman hidrolizeuğrarlar ve çözeltiyi asidik veya bazik yaparlar.
Tuzların elde edilişi
Asit ve bazların nötralleşmesinden elde edilirler:
Baz + Asit → Tuz + Su
Metallere asit tesir ettirmekle elde edilirler:
Metal + Asit → Tuz + H2
Elementlerinden elde edilebilirler:
Metal + Halojen → Tuz
|
